**********پنجم دی ماه سالروز زلزله بم و روز ملی کاهش خطر بلایا با شعار " آگاهی از مخاطرات،ارتقاء تاب آوری جامعه "**********حساس سازی جامعه، بهره مندی از توان مردم و آموزش همگانی از مهمترین راهکارهای کاهش خطر بلایا می باشد******سطح خطر ناشی از مخاطرات طبیعی در ایران 8 از 10 می باشد.******بطور متوسط سالانه 3 هزار ایرانی در اثر بلایای طبیعی فوت می کنند و حدود 1.5 میلیون نفر نیز تحت تاثیر قرار می گیرند******نصب و راه اندازی سیستم های پیش بینی و هشدار سیل میتواند در کاهش خطرات ناشی از سیل موثر باشد******در دنیا 40 نوع بلایاي طبیعی شناخته شده است که 32 نوع آن در ایران به وقوع می پیوندد که از این حیث جزء ده کشور بلاخیز جهان بوده و در قاره آسیا از نظر بروز بلایاي طبیعی مقام چهارم را دارا می باشیم.
تقویم
شیر مادر

بسمه تعالی

 

 

دستورالعمل كشوري

" شروع تغذيه با شير مادردرساعت اول زندگي"

 

 

وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشکی

معاونت سلامت 

د فتر سلامت جمعيت ، خانواده و مدارس

اداره سلامت كودكان و ترويج تغذيه با شير مادر

فروردین 87 

مقدمه:

آنچه درساعت اول زندگي ميگذرد بر بقاء و رشد كودك ورابطه آينده والدين با فرزند بسيار اثرگذاراست. براي ارتقاء سلامت مادر ونوزاد وهم چنين ايجاد و تحكيم دلبستگي مادرانه در نوزادان با وضعيت تثبيت شده؛ برقراري تماس پوست به پوست و تلاقي نگاه به محض تولد و فراهم كردن امكان شروع تغذيه با شير مادر طي يك ساعت اول عمر، بسيار مؤثر است. اين اقدام نه تنها در تسريع روند رشد جسمي و تكاملي نوزاد، بلكه در  بقيه سنين نيز نقش بسزايي دارد. از طرفي تغذيه با شير مادر طي ساعت اول زندگي سبب پيشگيري از 22% موارد مرگ ومير نوزادان ميگردد.

                                                                                 

معمولا" پيوند عاطفي (BONDING) نسبت به نوزاد، براي والدين ازدوره بارداري آغازشده وبعد ازچند ماه انتظار با اولين تلاقي نگاه و تماس مستقيم با نوزاد؛ قويتر ميشود. پيوند عاطفي ممكن است در بدو تولد و با ديدن نوزاد ظاهر شده و يا به مرور زمان و  بعد از انس بيشتر با شيرخوار ايجاد شود . هرچه پيوند عاطفي با نوزاد زودتر و قويتر شكل بگيرد، مراقبت از نوزاد دل پذيرتر و مطلوب تر ميشود . به علاوه شيردهي و مادري كردن و تربيت فرزند با موفقيت بيشتري توام مي گردد و احتمال سوء رفتار با كودك كاهش مي يابد . نهايتا"اقدامات فوق ،  روند ارتقاء تكامل كودك را تسريع نموده و استعدادهاي بالقوه او را شكوفا ميكند.

 

يكي ازمهمترين عوامل در ايجاد اين پيوند عاطفي مشاهده و شناخت واكنشهاي  نوزاد است . در جهت تحكيم هرچه سريعتر اين پيوند عاطفي در معدود نوزادان بيماري كه الزاما" از بدو تولد از مادر خود جدا شده اند  نيز بايستي تمهيدات (تبصره5)  لازم انديشيده شود ؛ تا پس از تثبيت شدن، هر چه سريعتر تماس پوست به پوست و تلاقي نگاه با والدين برقرار شده وتغذيه با شير مادر وهم اتاقي مادر و نوزاد نيز شروع شود.

 

  

 

 

1.      اقداماتي كه بايد  قبل از مرحله زايمان انجام گيرد: 

1.1              . دردوران بارداري ، اهميت وچگونگي شروع تغذيه باشيرمادردرساعت اول زندگي به مادرآموزش داده شود .

1.2               دستورالعمل "شروع تغذيه باشيرمادردرساعت اول زندگي "به پرسنل اتاق عمل و اتاق زايمان، قبل و حين خدمت آموزش داده شود .

1.3               جهت تسهيل درامرتغذيه با شير مادردرساعت اول عمر ، مادر در هنگام زايمان ، ازلباس جلوباز استفاده نمايد.

1.4               جهت حفظ بوي ترشحات غدد اطراف نوك پستان كه جلب كننده نوزاد بطرف پستان است ، از شستشوي پستان دراطاق زايمان وقبل ازاولين تغذيه پستاني اجتناب شود .

1.5               بهترين وسالم ترين روش زايمان كه به حفظ سلامت مادر و نوزاد و تغذيه از پستان و توان مراقبتي مادركمك كند انتخاب شده و به مادرآموزش داده شود .

1.6               درصورت نيازبه استفاده ازمسكن يا بيهوشي ازكم عارضه وكم خطرترين آنها  از نظر سلامت مادر و نوزاد ونيز از نظر تداخل با تغذيه با شيرمادر و مراقبت مادر از نوزاد استفاده شود .  (تبصره شماره 4)

 

 

 

 

  

2.     بايدها و نبايدهاي حين و بعد ازتولد نوزاد:

2.1            در شرایطی که زايمان طبيعي انجام می شود :

2.1.1        مادردراطاق زايمان براساس آخرين دستورالعمل ها از آزادي عمل كافي جهت برخورداري از امكان تحرك ، خوردن ،آشاميدن، حفظ محرميت و داشتن همراه آموزش ديده بهره مند باشد .

2.1.2        دماي اتاق زايمان28-25 درجه سانتيگرادو بدون كوران باشد .

2.1.3        محيط اطراف مادرآرام بوده ، پرسروصدا وشلوغ نباشد .

2.1.4         نور اتاق ملايم باشد وهيچ نوري مانع تماس چشم با چشم مادر و نوزاد نشود .

2.1.5         مادر در وضعيتي راحت قرارگرفته و از آرامش برخوردار باشد و در صورت امكان زير سر مادر بالش قرار گيرد تا مادر بتواند با نوزاد تماس چشمي برقرار كرده ، ناظر حركات نوزاد و توانائيهاي او باشد. لازم بذكر است كه فاصله كانوني ديد نوزاد 19 سانتي متر است و لذا با قرار گرفتن در اين فاصله ، قادر به مشاهده صورت مادر مي باشد .

2.1.6        حتي الامكان از اقدامات تهاجمي چون اپيزياتومي، به كار بردن فورسپس و واكيوم خودداري شود. درصورت انجام اپي زياتومي و نياز به ترميم پرينه، همزمان با ترميم آن از برقراري تماس پوست به پوست مادر و نوزاد وتلاقي نگاه آن دو و تغذيه با شيرمادر اطمينان حاصل شود.

2.1.7         در شرايط طبيعي كه نوزاد بخوبي گريه كرده و نفس مي كشد معمولا" بطور روتين نيازي به ساكشن دهان و بيني وجود ندارد .

2.1.8         بلافاصله پس از خروج نوزاد از رحم، ضمن خشك كردن نوزاد ، سلامت وي سريعا" ارزيابي شده و نياز به احياء بررسي گرددو چنانچه سالم است (آلوده نبودن به مايع مكونيوم، خوب گريه كردن، حركت خودبخود، نارس نبودن)  روي شكم ياسينه مادرقرارگرفته،خشك كردن ادامه يابدو در غير اين صورت جهت اجراي عمليات احياء نوزاد زير دستگاه وارمر ( گرمازاي تابشي ) قرار گيرد .

2.1.9        خشك كردن نوزاد با پارچه گرم وخشك ، بلافاصله بعد از تولد شروع شده و از سر به طرف تنه و اندام ها به استثناي دست ها ( از مچ به پائين ) و بدون صدمه به ورنيكس انجام شود .

2.1.10     از عبور دادن لوله از دهان و بيني نوزاد به منظورتخليه محتويات معده ،  بدون انديكاسيون علمي اجتناب شود .

2.1.11    براي حفظ گرماي بدن مادر و نوزاد و ادامه تماس پوستي آنان ، مادر و نوزاد با پوششي گرم و تميز پوشانيده شوند.

2.1.12    بند ناف چند ثانيه پس ازآهسته شدن ضربان آن طبق دستورالعمل ها ، با رعايت استريليته قطع شود.

2.1.13    درتمام طول مدت تماس ، به سلامت نوزاد ، دماي بدنش و اطمينان از عدم سقوط وي توجه نموده ، علائم حياتي مادر هر 15 دقيقه يكبار كنترل شود.

2.1.14    امكان برقراري تماس چشمي مادر و نوزاد و تماس گونه به گونه، و بوسيدن نوزاد توسط مادر و زمزمه و نجواي محبت آميز و مقدس مادر در گوش نوزاد فراهم شود .

2.1.15     نوزاد عريان باشد به نحوي كه بر روي سينه مادر و بين پستان هاي او قرار گرفته و چشمان نوزاد در سطح نوك پستان هاي مادر قرار داشته باشد .

2.1.16     در صورت لزوم به نوزاد كمك شود تا پستان را يافته و با استفاده از رفلكس جستجو، نوك  پستان را همراه با هاله به دهان ببرد و اولين تغذيه بدون هيچ  اجباري انجام شود .

2.1.17     براي شروع مطلوب زندگي ، اولين تغذيه از پستان مادر ،  برقراري روابط نوزاد و مادر و تداوم تماس آنان از اقداماتي چون تزريق ويتامين K و واكسن ، گرفتن اثركف پا، توزين و ساير اقدامات غير فوري تا يك ساعت خودداري شود .

2.1.18    استحمام نوزاد در 6 ساعت و ترجيحا" در 24  ساعت اول زندگي انجام نشود .

2.1.19    چنانچه عليرغم تماس يك ساعته نوزاد نتواند پستان رايافته و بگيرد، به او كمك شود تا پستان را گرفته و به دهان ببرد .

2.1.20     تا زماني كه اولين تغذيه از پستان مادر صورت نگرفته است ، مادر از ليبر خارج نشود .

2.1.21    در صورت امكان ، پدر نوزاد يا بستگان مونث درجه يك او در اين مراقبت عاطفي شركت داده شوند.

2.1.22    اقدامات لازم جهت حفظ تعادل ذخائر آب و انرژي نوزاد انجام گردد ( به تبصره های شماره 1و2 مراجعه شود) .

2.1.23    از اقدامات وعملیاتی که روند شیر خوردن نوزاد را مختل میکند، باید پرهیز نمود (تبصره3).

 

 

2.2.           درشرايطي كه انديكاسيون سزارين وجود دارد:

2.2.1.     درصورتی که بی حسی ناحیه ای انجام شده باشد (استفاده از بی حسی ناحیه ای ارجح  است)

2.2.1.1 در جهت عملي نمودن اين دستورالعمل ، حضور پرسنل آموزش ديده و آگاه (ماما) ضروري است.

2.2.1.2 چنانچه از بيحسي ناحيه اي ( اسپينال يا اپي دورال ) استفاده مي شود براي حفظ سلامت مادر و نوزاد و برقراري روابط عاطفي آنان، اقداماتي مشابه آنچه در مورد زايمان طبيعي ذكر شد، صورت گيرد .

2.2.1.3 چنانچه مادر و نوزاد از وضعييت پايداري برخوردارند ، پس از قطع بندناف ، نوزاد به مادر نشان داده شده ، تماس گونه به گونه و چشم در چشم مادر و نوزاد  فراهم شود .

2.2.1.4 نوزاد از طرف سر مادر يعني از سمت متخصص هوشبري و ضمن ادامه عمل جراحي ، درتماس پوست به پوست با مادر به نحوي  نگه داشته و كمك شود كه بتواند از پستان مادر تغذيه كند.

 

  

 

 

2.2.2.                    در صورتيكه بيهوشي عمومي انجام شده باشد:

2.2.2.1                وقتي كه مادر در محل(RECOVERY) ، توانايي پاسخ گويي را پيدا مي كند ، اگرچه خواب آلود باشد ؛ اولين تماس نوزاد با مادر توسط پرسنل آگاه حاصل شود.

2.2.2.2                 تا زماني كه تماس پوست با پوست مادر و نوزاد برقرار نشده ، نوزاد به بخش نوزادان منتقل نشود و در اين مدت در شرايط مناسب از وي مراقبت شود .

2.2.2.3                 تا زماني كه مادر از اتاق عمل خارج نشده ، نوزاد با پارچه گرم ، نرم و خشكي پيچيده  شود تا به محض ورود مادر به بخش ، تماس پوست به پوست مجدد با وي برقرار شده و در صورت آمادگي مادر و نوزاد ظرف مدت يك ساعت ، تغذيه مستقيم از پستان مادر شروع شود.

2.2.2.4                چنانچه تماس پوست با پوست مادر و نوزاد امكان پذير نباشد ؛ تا زماني كه مادر از اتاق عمل خارج شود ،  پدر يا يكي از بستگان مونث درجه يك جهت گرم نگهداشتن نوزاد و آرامش بخشيدن به وي ، زير نظر پرسنل بخش ، او را در آغوش بگيرند .

 

 

 

  

 

 

 

تبصره 1  :از شرايط و اقداماتي كه منجر به كاهش آب بدن نوزاد مي گردد، بايد اجتناب شود :

‌أ.         تهويه با هوا يا اكسيژن بدون رطوبت

‌ب.      اقداماتي كه منجر به گريه مكرر يا طولاني شود .

‌ج.       قرار گرفتن مداوم زير گرمازاي تابشي

‌د.        ساكشن غير ضروري دهان و معده

‌ه.        اقداماتي كه منجر  به استفراغ شود .

‌و.       اقداماتي كه منجر  به تعريق  شود .

‌ز.       افزايش تبخير ناشي از حمام كردن

 

تبصره 2 : از شرايط و اقداماتي كه منجر به مصرف ذخيره غذايي و انرژي نوزاد مي شود، بايد اجتناب شود: 

‌أ.         هر آن چه منجر به گريه مكرر يا طولاني نوزاد شود .

‌ب.      هر آن چه كه زمينه هيپو ترمي يا هيپرترمي را ايجاد مي كند .

‌ج.        اعمال دردناك و اقداماتي كه منجر به گريه زياد ، بلع هوا ، استفراغ ، تاكيكاردي و تاكي پنه گردد .

‌د.        هر آن چه كاتابوليسم طولاني را به همراه داشته باشد .

‌ه.         اقداماتي كه افزايش ترشح طولاني مدت هورمونهاي مربوط به تنش را به همراه دارد .

‌و.       انجام مكرر رفلكس مورو

‌ز.        تغذيه زمان بندي شده

 

تبصره 3:  ازفراهم كردن شرايط و اقداماتي كه ممكن است روند شير خوردن را مختل كند، بايد اجتناب نمود:

‌أ.         جدا شدن مادر و نوزاد به خصوص ، بلافاصله پس از تولد و يا روزهاي  اول.

‌ب.      جا به جا كردن غير ضروري نوزاد بلافاصله بعد از تولد، به منظور اندازه گرفتن وزن و قد و گرفتن اثر كف پا

‌ج.       استفاده از آنتي بيوتيك چشمي قبل از اولين تغذيه با شير مادر

‌د.          ساكشن غير ضروري

‌ه.          استفاده از گول زنك و سر شيشه

‌و.       زمان بندي كردن تغذيه

‌ز.        تعدد افراد مراقبت كننده

‌ح.        زيادي نور و سر وصدا

‌ط.       اقدامات دردناك

‌ي.        شيوه نادرست شيردهي

‌ك.     وضعيت نامناسب موقع شير دادن

 

 

تبصره 4 : تسكين درد و بيهوشي ( دستورالعمل متعاقبا" ارسال خواهد شد) .

 

تبصره 5: دستورالعمل تمهیدات لازم برای نوزادانی که بدو تولد(بدلیل بیماری و...)از مادر جدا شده اند متعاقبا ارسال خواهد شد.

 

 

v   این دستورالعمل در جلسات متعدد کمیته کشوری ترویج تغذیه با شیر مادر مورد بحث و بررسی قرار گرفته، و تائید نهایی گردیده است.

 

v   در تهيه اين دستورالعمل از منابع زیر استفاه شده است:

1)      شير مادر /نوشته ريچارد ج . اسكنلر ؛ ترجمه دكتر پدرام نيك نفس                        

2)      BREAST CRAWL: INITIATION OF BREASTFEEDING BY BREAST CRAWL

3)      BABY – FRIENDLY HOSPITAL INITIATIVE: JAN 2006

4)      THERMAL PROTECTION OF NEWBORN – WHO -1997

5)      ABM CLINICAL PROTOCOL*15 ANALGESIA ANDANESTHESIA FOR THE BREASTFEEDING MOTHER - 2006

6)      STRATEGIC GUIDANCE NOTE ON THE NEWBORN – UNICEF AND SAVE THE CHILDREN 2006

7)      BASIC MATERNAL AND NEWBORN CARE – 2004

8)      CARE OF THE NEWBORN - 2005