**********پنجم دی ماه سالروز زلزله بم و روز ملی کاهش خطر بلایا با شعار " آگاهی از مخاطرات،ارتقاء تاب آوری جامعه "**********حساس سازی جامعه، بهره مندی از توان مردم و آموزش همگانی از مهمترین راهکارهای کاهش خطر بلایا می باشد******سطح خطر ناشی از مخاطرات طبیعی در ایران 8 از 10 می باشد.******بطور متوسط سالانه 3 هزار ایرانی در اثر بلایای طبیعی فوت می کنند و حدود 1.5 میلیون نفر نیز تحت تاثیر قرار می گیرند******نصب و راه اندازی سیستم های پیش بینی و هشدار سیل میتواند در کاهش خطرات ناشی از سیل موثر باشد******در دنیا 40 نوع بلایاي طبیعی شناخته شده است که 32 نوع آن در ایران به وقوع می پیوندد که از این حیث جزء ده کشور بلاخیز جهان بوده و در قاره آسیا از نظر بروز بلایاي طبیعی مقام چهارم را دارا می باشیم.
تقویم
واکسن پنتاوالان

واكسن پنتاوالان : يك واكسن مؤثر عليه پنج بيماري خطرناك كودكان

بدون ترديد ، واكسيناسيون  نقشي شگرف در سلامت جامعه ايفا كرده است. پس از تامين آب آشاميدني سالم ، واكسيناسيون بيشترين  تاثير در كاهش مرگ و مير به ويژه مرگ و مير كودكان و افزايش رشد جمعيت را داشته است. ايمنسازي يكي از شناخته شده ترين ومؤثرترين روش هاي پيشگيري از بيماري‌هاي دوران كودكي است . در 30 سال گذشته پس از آغاز برنامه توسعه ايمن سازي (EPI)، دستاوردهاي مهمي در  پيشگيري و كنترل بيماري‌هاي قابل پيشگيري با واكسن و ارتقاي سلامت كودكان كشورمان حاصل شده است . در حال حاضر کلیه کودکان کشور علیه بیماری‌های سل ، هپاتیتB  ، فلج اطفال ، دیفتری، سیاه سرفه، کزاز،  سرخک ، سرخجه و اوریون واکسینه می شوند. بیماری‌های سرخک و سرخجه مادرزادی درمرحله حذف قرار دارند، 14 سال است که کشور عاری از بيماري فلج اطفال است،  کزاز نوزادی حذف شده و بیماری‌های دیفتری، سیاه سرفه و اوریون کنترل شده اند. میزان شيوع حاملین مزمن هپاتیت B از بيش از 3 درصد در سال 1370 به کمتر از 2 درصد کاهش یافته است. کلیدی ترین راهبرد برای دستیابی به دستاوردهای مذکور، پوشش بالاي ایمن سازی  كودكان و ساير گروه‌هاي هدف است كه در سطوح شهرستاني و كشوري بالاي 95 درصد بوده است.

 بدنبال تصويب كميته كشوري ايمن سازي و حمايت هاي وزير محترم بهداشت، از آذر ماه سال جاري واكسن ضروري براي پيشگيري از يك بيماري عفوني مهم ديگر در كودكان (بيماري هاي ناشي از هموفیلوس آنفلوانزا سروتيپ b) به برنامه قبلي ايمن سازي اضافه شده است. هموفیلوس آنفلوانزا سروتيپ Hib) b ( عامل مهمي در ايجاد مرگ و میر و ناتوانی ها در كودكان به خصوص در کودکان زیر پنج سال در سطح جهان است و سالانه  سبب حداقل 400000 مورد مرگ كودكان زير 5 سال  (به ويژه در کشور های فقیر) مي شود. شایع‌ترین تظاهرات این بیماری، مننژیت، پنوموني، سپتي سمي، آرتريت و اپي گلوتيت هستند. كودكاني كه بعد از ابتلا به بيماري زنده مي مانند، ممكن است دچار فلج دائمي، ناشنوايي يا  آسيب هاي مغزي  شوند .

 واكسن هموفیلوس آنفلوانزا سروتيپ b همراه با واكسن هاي 4 بيماري ديگر تهديد كننده زندگي يعني ديفتري ، سياه سرفه، كزاز و هپاتيت B و به صورت واكسن پنتاوالان (پنج گانه ) به كودكان تجويز مي شود. اين واكسن از بيش از يك سوم موارد پنوموني و90 درصد مننژيت هموفيلوس سروتيپ b پيشگيري مي كند .

 تزريق واكسن پنتاوالان سبب كاهش دفعات تزريق، كاهش درد و ناراحتی شیرخوار، كاهش عوارض ناشی از تزریق و هم چنين سهولت برنامه ريزي مي شود.  بدين ترتيب، در حال حاضر  ايمن سازي كودكان كشور به صورت ذيل انجام  مي شود:

 

با توجه به برنامه مذكور، دريافت واكسن هپاتيت B بدو تولد وهم چنين ، دريافت  نوبت هاي يادآور واكسن سه گانه (DTP) در 18 ماهگي و 6 سالگي همانند برنامه سابق ادامه خواهد يافت . برنامه واكسيناسيون شيرخواران نارس و يا با وزن كم هنگام تولد ، مانند ساير شيرخواران بوده و ديگر نيازي به دريافت نوبت اضافه واكسن هپاتيت B در يك ماهگي نمي باشد.

حداقل سن تزريق واكسن پنتاوالان 6 هفتگي است و همان گونه كه قبلا ذكر شد، در ايران از سن 2 ماهگي شروع    مي شود. تزريق اين واكسن در كودكان 5 ساله و بزرگ‌تر (مگر در گروه هاي پرخطر و خاص ) توصيه نمي شود. هم چنين بدليل آنكه جزء سياه سرفه واكسن از نوع تمام سلولي كشته شده (Whole Cell) است ، تزريق آن در كودكان 7 ساله و بزرگ‌تر اكيدا ممنوعيت دارد.

 واكسيناسيون كودكان با مراجعه تاخيري (Lapsed Immunization):

درصورتی  كه كودك در هنگام مراجعه کمتر از 12 ماه داشته باشد: در اولين مراجعه پنتاوالان تزريق مي شود. نوبت دوم پنتاوالان يك ماه پس از اولين مراجعه و نوبت سوم پنتاوالان سه ماه پس از دومين مراجعه )چهار ماه پس از اولين مراجعه ) تزريق مي شود.

درصورتی كه كودك در هنگام مراجعه 12 تا 59 ماه داشته باشد ، از سن 12 ماهگي به بعد دريافت يك نوبت واكسن هموفيلوس آنفلوانزا سروتيپ b  براي ايمني زايي كافي است  لذا در اولين مراجعه پنتاوالان تزريق مي شود .  يك ماه پس از اولين مراجعه واكسن هاي سه گانه ( ثلاث )و هپاتیت B تزريق شده و مجددا سه ماه پس از دومين مراجعه )چهار ماه پس از اولين مراجعه ) واكسن هاي سه گانه و هپاتیت B تزريق مي شوند.

 نحوه واكسيناسيون: واكسن ارائه شده در كشور، از نوع تمام مايع و در ويال هاي تك دزي و ده دزي است. ويال هاي 10 دزي را به شرط نگذشتن تاريخ انقضاء، نگهداري در شرايط زنجيره سرما در كليه مراحل و رعايت شرايط استريل مي توان تا يك ماه پس از باز كردن، مورد استفاده قرار داد. هر دز واكسن نيم ميلي ليتر است كه بايد در قسمت قدامي خارجي ران سمت چپ( در حد فاصل يك سوم فوقاني و يك سوم مياني ران ) با سرنگ AD (Auto Disable) و بصورت  عميق داخل عضلاني تزريق گردد. لازم است قبل از تزريق، ويال واكسن كاملا تكان داده شود. سرنگ و سرسوزن استفاده شده و ساير ضايعات بايد طبق دستورالعمل تزريقات ايمن داخل سيفتي باكس انداخته شوند. واكسن پنج گانه مانند سه گانه و هپاتيت B واكسني حساس به يخ زدگي است و بنابراين بايد در درجه حرارت 8-2 درجه سانتي گراد در يخچال، كلد باكس و واكسن كرير نگه داري و حمل شود.

از تزريق زير جلدي و داخل جلدي واكسن پنتاوالان بايد اكيدا خودداري شود چون ممكن است سبب تحريك موضعي، تشكيل گرانولوم، نكروز بافتي و بروز آبسه استريل شود. براي تزريق واكسن در كودكان مبتلا به هموفيلي و ساير اختلالات خونريزي دهنده، اقدامات زير توصيه مي شود:

  • استفاده از سوزن نازک(شماره 23 یا نازك تر)
  •  محل تزريق برای حداقل دو دقیقه فشار مداوم داده مي شود ولازم است از  مالش موضع اجتناب شود.
  • در صورت استفاده از فاکتورهای انعقادی دربيماران مبتلا به هموفيلي شديد ، تزریق واکسن طی 24 ساعت از دریافت فاکتورانجام مي شود.
  •   هشدار به همراهان بیمار از نظر احتمال بروز هماتوم در محل تزریق ضروري است.
  •  براي رفع درد یا تب کودک استامینوفن توصيه مي‌شود و باید از مصرف آسپرین و ضد التهاب های غیر استروئیدی مانند بروفن یا ناپروکسن به دلیل خطر بروز خونریزی اجتناب شود.

عوارض واكسن پنتاوالان : عمدتا خفيف بوده و همانند واكسن سه گانه ممكن است  قرمزي ، تورم ، درد محل تزريق و تب رخ دهد. اين علائم معمولاً  همان روز دريافت واكسن بروز مي كنند و يك تا سه روز بعد از بين مي‌روند. براي تسكين اين علايم مانند واكسن سه گانه اقدام مي شود. عوارض شديد، نادر و عمدتا مربوط به جزء سياه سرفه واكسن است.

 ممنوعيت مصرف واكسن پنتاوالان : اگرچه واكنش شديد و وخيم بعد از دريافت واكسن پنج گانه بسيار نادر است، ولي همانند واكسن سه گانه، چنانچه يك كودك در نوبت‌هاي قبلي دچار واكنش آنافيلاكتيك شده باشد، نبايد دز بعدي را دريافت كند. در موارديكه كودك بدليل بروز عوارض منتسب به جزء سياه سرفه، منع دريافت دزهاي بعدي واكسن مذكور را دارد، نوبت هاي بعدي با واكسن هاي توام خردسال(DT)، هپاتيت  Bو هموفيلوس آنفلوانزا سروتيپ b به صورت جداگانه و با همان توالي زماني تزريق مي شوند. كودكان مبتلا  به نقص سيستم ايمني اوليه يا ثانويه (از جمله HIV/AIDS)  مي توانند مانند ساير كودكان، واكسن پنتاوالان را دريافت نمايند.

 تهيه :

-         وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي- معاونت بهداشت- مركز مديريت بيماري هاي واگير-اداره بيماري هاي قابل پيشگيري با واكسن- دكتر سوسن محمودي